Thursday November 14 2019

ALBANIAN FOOD – KUZHINA SHQIPTARE SIPAS QYTETEVE

Le të provojmë të udhëtojmë në qytetet shqiptare sipas gatimeve. Shqipëria është e vogël si territor prandaj herë pas herë traditat duket sikur rrotullohen po aty. Megjithatë çdo qytet ka veçoritë e tij të gatimit dhe identifikohet me pjatën e tij.

Do të shohim së bashku, pjatat më tradicionale të secilit prej tyre. Ju kujtojmë se jemi munduar të sjellim çfarë kanë vërtet të veçantë qytetet, duke përjashtuar receta të tilla me origjinë orientale që bëhen kudo në Shqipëri e Ballkan, si patëllxhana imambajalldi, speca të mbushur, byrek, japrak, etj.

Gjithashtu meqë është një hartë identifikuese, kemi përjashtuar fasulet apo patatet që bëhen kudo.
Në këtë hartë nuk janë përfshirë as ëmblësirat, pijet apo pjatat “e varfra” tradicionale, për të cilat do të kemi të tjera prezantime.

Tava e krapit - Shkodër

Eshtë një pjatë tradicionale shumë e njohur dhe e dashur për shkodranët. Bazohet tek peshku i liqenit, krapi, i cili duhet të jetë i freskët dhe i madh mbi 2.5 kg. Gatuhet me qepë, hudhra, uthull rrushi, pistil, domate të freskët dhe vaj ulliri.

Përgatitet në dy variante, në tavë(ky variant më shumë përdoret nëpër shtëpi) dhe i pjekur në tjegull, për një pjekje më të mirë që ruan edhe nxehtësinë gjatë pas servirjes. Shoqërohet me verë të kuqe.

Pite me rosë - Lezhë

Duke qenë një qytet bregdetar dhe me një lagunë me botë shpezësh shumë të pasur, në Lezhë dhe sidomos në Shëngjin përgatitet një pjatë shumë e shijmshme, pite me pulë ose rosë. Duhet përdorur pulë fshati e aq më mirë rosë e egër, e cila i jep me lëngun e saj një shije fantastike pites, e cila pasi shtrohet petë-petë duke u spërkatur me gjalpë, i hidhet sipër mishi i zier. Në fund piqen bashkë.

Qengj me tamël - Kukës

Një mënyrë e mrekullueshme për përgatitjen e mishit të qengjit. Zona malore e pjesës verilindore të Shqipërisë, me kullotat e mira, rrit qengja e keca të cilësisë së parë.

Në Kukës, por edhe Tropojë, apo Prizren, ka një recetë të vjetër, të thjeshtë, por me një finale madhështore sa i takon shijes. Mishi i qengjit ose kecit, marinohet me kripë e piper dhe shtrohet në një tavë me qumësht për t’u pjekur në zjarr të ngadaltë.

Jufka - Dibër

Në fakt i gjejmë edhe në Gostivar e Shkup, por askund kaq të shijshme sa jufkat artizanale të Dibrës, nga kanë marrë edhe emrin. Brumi përgatitet me vezë dhe petët priten përsëgjati, duke krijuar një lloj makarone të quajtur “jufka”.

Cilësinë e kësaj recete e përcakton edhe pula, që duhet të jetë zogë ose pulë shfati, por edhe mish viçi apo qengji sipas dëshirës, i zier paraprakisht. Eshtë një nga recetat që identifikon këtë zonë, e njohur në të gjithë vendin.

Tavë kosi - Elbasan

Njihet edhe si tavë Elbasani, gatuhet kudo në Shqipëri, por zanafillën e ka në këtë qytet. Përgatitet me mish qengji, i cili duhet të jetë i një cilësie shumë të mirë, i freskët dhe njomë.

Ka pak përbërës kjo recetë, përveç mishit, ka vezë dhe kos, pak miell dhe fare pak kokrra orizi. Sigurisht edhe pak gjalp. Por efekti i saj është i jashtëzakonshëm. Një recetë e vjetër dhe e guxmshme, ku mishi përzihet mrekullisht me kosin e vezët dhe piqen bashkë.

Koran në tavë - Pogradec

Secila zonë, suksesin e kulinarisë e arrin me produktet e zonës së saj. Korani, ky peshk i bukur i liqenit të Pogradecit, i ka dhënë famë recetes krijuar enkas për të.

Nuk ka shtëpi apo restorant në Pogradec që nuk gatuan tavën e koranit, një recetë tradicionale, me qepë, domate dhe erëza.

Peshk i skuqur -Durrës

Nuk është në fakt një recetë specifike, por është një rit specifik, ai i gatimit të peshkut në mënyra të ndryshme, por më e pëlqyera, më e thjeshta, më e zakonshmja dhe më e shpeshta, dikur dhe sot, është peshku i skuqur.

Peshkatarët vazhdojnë që ta sjellin në plazh me varkat e tyre të vogla të peshkimit dhe durrsakët e vjetër e dinë se ç’duhet të zgjedhin, në cilin sezon ta marrin dhe si ta skuqin sa më mirë, të butë nga brenda dhe krokant nga jashtë, peshkun e egër që peshkatarët kanë kapur në rrjetat e tyre.

Tavë dheu -Tiranë

Kjo recetë është krenaria e kryeqytetasve, të cilët njihen si njerëz që e pëlqejnë shijen, ahengun dhe rakinë. Tava e dheut, i përmbush të gjitha kërkesat për të qenë mbretëresha e tryezave të tyre.

E dashur që nga fëmijët deri tek burrat, të cilët e duan pak më shumë pikante, për ta shoqëruar me bukë të thekur e një putir raki. Përgatitet me mëlçi viçi të freskëta, ose mish viçi të njomë, domate dhe gjizë, shoqëruar nga një mori erëzash. Etapa përfundimtare ka të bëjë me shtrimin në një tavë dheu e cila piqet në furrë.

Rosnica me pulë - Fier

Zona e Fierit krenohet me rosnicat me pulë, kjo për faktin se shpezët janë me nam në zonën e Myzeqesë. Si gjithçka e shijshme kërkon lëndën e parë, pra pulën, shumë të mirë.

Kjo pjatë nuk është gjë tjetër, veçse ideja e makaronave të bëra vetë në shtëpi, domethënë brumë me vezë, miell e kripë, i grimcuar në pjesë shumë të vogla, që piqen më pas në një tepsi. Në fund bashkohen me pulën që ka zier dhe serviret e ngrohtë. Me këtë pjatë në Myzeqe, zakonisht nderonin mysafirët.

Përshesh me gjel - Berat

Në fakt gatuhet kudo në Jugun e Shqipërisë, në mënyra pak a shumë të ngjashme, me pak ndryshime, ndërsa në Veri jo. Por Berati është epiqendra e përsheshit me kulaç.

Kaposhi, sikundër thonë në këtë zonë, duhet të jetë i mirë, se po nuk qe ai, as lëngun nuk e bën të mirë. Gjeli piqet në zjarr të ngadaltë, i merret esenca e lëngut që lëshon për t’ia bashkuar përbërësve të tjerë, që janë qepët e njoma, të brendshmet e gjelit të skuqura me gjalpë, të cilave u shtohet lëngu i gjelit, kripa, piperi dhe nenexhiku.

Nuk ka nevojë t’ju tregojmë se kulaçi ndërkohë është përgatitur dhe pjekur (miell, kos, ujë, kripë, pak sodë buke) dhe është thërmuar në kafshata. Me lëngun përvëlohet kulaçi, ndërsa gjeli shoqëron pjatën.

Lakror - Korçë

Korça ka shumë pjata karakteristike, por më shumë mburret me lakrorin e saj. Ka variante të ndryshme të tij, që dallojnë nga mbushja: lakra të egra, gjizë, qepë-domate, presh, spinaq etj, si dhe nga numri dhe teknika e përgatitjes së petëve: me një petë, me dy petë, petë të njoma, petë të thata…

Por pavarësisht mënyrës së përgatitjes, suksesin e ka tek pjekja në saç. Amvisat korçare mburren me të drejtë me sekretet e tyre të lakrorit, i cili nuk mund të mungojë kurrsesi në tryezat e korçarëve, në raste gëzimi, por edhe ditë të zakonshme.

Pashaqofte - Gjiirokastër

Qoftet përgatiten kudo, por në Gjirokastër u kanë dhënë atributin e Pashait. Në fakt kjo është një lojë fjalësh, që kurrsesi nuk zbeh shijen e mrekullueshme të kësaj recete, përkundrazi.

Janë qofte të zakonshme, por që u shtohet oriz i zier, në vend të bukës dhe bëhen si toptha të vegjël në madhësinë e një arre. Nuk i skuqim, por i ziejme me kujdes në një tigan me 2 gota ujë, pak vaj ulliri dhe gjalpë, në formën tashmë të një supe. Në fund i presim me vezë dhe limon.

Midhje supë - Sarandë

Në rrugët e Sarandës, midhja që tregtohet është e zakonshme, njëlloj si shitja e qepëve apo domateve. Qyteti jeton me midhjen e kjo e fundit gjendet në pjatat karakteristike të qytetit.

Supa me midhje është një nga pjatat karakterstike në Sarandë, jo vetëm në restorante, por edhe familjet e zonës. Ajo gatuhet thjesht, me pak hudhër, lëng limoni, dafinë, piper dhe serviret si supë me pak bukë të thekur e verë të bardhë.

Qengj në hell - Vlorë

Zona e Labërisë, megjithëse ka detin shumë afër, ka edhe malet e larta pjesë të pasurisë së saj, kështu që produketet e mishit janë të spikatura në këtë zonë. Mishi i qengjit në hell, është një nga gatimet kryesore me të cilin krenohet kjo zonë në përgjithësi dhe vlonjatët në veçanti.

Mjeshtër të teknikave të vendosjes dhe pjekjes së mishit në hell, ata dinë që gjithë këtë procedurë ta kthejnë në një festë të vërtetë të adhurimit dhe degustimit. Gjithmonë shoqëruar me raki dhe turshi të ndryshme të zonës.

Share this:
Tags:

Add Comment

16 + 6 =

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.